Verhalen over de toekomst: VVBAD en AAFB doen mee

Verhalen over de toekomst: VVBAD en AAFB doen mee

11.06.2019

Vincent Engel en Edoardo Traversa, professoren van de UCL, lanceerden in aanloop naar de verkiezingen een opmerkelijke oproep aan alle Belgische politici. Ze hadden het idee dat het politieke discours de laatste jaren geëvolueerd was naar sloganeske taal, waardoor mensen hun geloof in politieke toespraken verloren. Daarom nodigden ze alle partijen uit om een fictieverhaal te schrijven waarin ze hun visie op de toekomst voorstellen.

De Franstalige partijen gaven allemaal gehoor aan deze oproep, aan Vlaamse kant dienden SP.A, Groen en CD&V een verhaal in.

Aan de VVBAD en haar Waalse tegenhanger Association des Archivistes Francophones de Belgique (AAFB) werd gevraagd om een geschikte bewaarplek te vinden voor deze verhalen. Het is immers de bedoeling om deze Verhalen over de toekomst te bewaren en in 2060 opnieuw boven te halen om te kijken hoe politici in 2019 de toekomst zagen, en wat er bewaarheid werd.

Wat maakt de archivarissen betrokken bij een dergelijk burgerinitiatief? Bij de voorstelling van de verhalen op 17 mei in het Paleis der Academieën hielden Marie-Laurence Dubois (Voorzitter AAFB) en Hermione L'Amiral (secretaris VVBAD) daarover deze toespraak.

 

Verwerven van een archiefbewustzijn - Acquérir une conscience archivistique

Archieven zijn meer dan stapels oud papier en gekraste cd's voor verouderde programma's. Archief draait in de eerste plaats om bewijs, om sporen die een instelling of persoon in het kader van haar activiteiten achterlaat. Nog voor archief erfgoedwaarde krijgt, heeft het al waarde als administratief, juridisch of financieel bewijs. Archief is een onmisbaar instrument in het besluitvormingsproces. In de 21e eeuw is goed archiefbeheer een van de hoekstenen van informatiebeheer in het digitale tijdperk.

Archieven roepen over het algemeen tegenstrijdige gevoelens op. Enerzijds beschouwen mensen archieven als saaie en stoffige plaatsen en archivarissen als stille grijze muizen die hun leven zouden geven voor hun kaartenbak. Aan de andere kant verwacht men veel van wat er in de archieven staat. Er gaat een soort mysterie van uit.

Vandaag worden in dit Paleis der Academiën de verhalen voorgesteld die u voor de Belgische kiezers geschreven hebt. Deze politieke novelles tonen goed aan waarover archivering werkelijk gaat.

Het geheugen, persoonlijk of collectief, is kwetsbaar en kneedbaar. In deze tijden van fake news beseffen we dat meer dan ooit. Al eeuwenlang proberen mensen dingen, gebeurtenissen, informatie te codificeren en de authenticiteit en betrouwbaarheid ervan te garanderen. Ook op persoonlijk vlak heeft ieder van ons wel eens nood aan informatie die niet veranderd wordt door de omstandigheden. We willen bewijzen van wettelijke overeenkomsten, van financiële transacties en culturele vertegenwoordigingen. Daarom hebben we archieven gebouwd als geheugenplaatsen.

Daarnaast kunnen archieven emotionele en intellectuele banden met mensen en gebeurtenissen uit tijden vóór ons doorgeven. Documenten krijgen dan een hoge symbolische waarde. Denk maar aan het identiteitsbewijs van je grootmoeder dat je terugvindt tussen dozen op de zolder. Maar ook collectieve banden kunnen doorgegeven worden in documenten. Zo’n documenten vertegenwoordigen concepten van vrijheid en autonomie, concepten die helpen de identiteit van een volk te definiëren en ons herinneren aan de strijd om deze doelstellingen te bereiken. "De Grondwet is geen vodje papier!" Herinnert u zich nog deze uitspraak van een voornaam politicus?

De verhalen die we vanavond samenbrengen en voorstellen zijn het resultaat van een burgerinitiatief. Het waren de burgers die politieke vertegenwoordigers uitnodigden om hun visie op een andere, meer betrokken manier naar voren te brengen. Door dit statement te maken, door de uitnodiging op het internet te delen, door de podcasts, door de petitie, heeft zich een kleine gemeenschap (een klein collectief) ontwikkeld: een gemeenschap van burgers die verantwoordelijkheid heeft genomen om een vraag te stellen die relevant is voor de hele samenleving op zich.

Daarom moeten niet alleen de verhalen van de politieke partijen worden bewaard. Ook de daad van het nemen van deze verantwoordelijkheid, van het ondervragen van politieke figuren, moet samen met de verhalen bewaard worden. Als je het zo bekijkt (en zo moet je het bekijken) zijn archieven geen containers met passieve documenten. Het zijn ruimtes waar activisme zich kan vormen door tastbare sporen achter te laten van participatieve democratie.

Deze gemeenschap, dit collectief, had er net zo goed voor kunnen kiezen om deze documenten niet te bewaren. Maar men heeft bewust gezocht naar archivarissen om dit initiatief voor de eeuwigheid te bewaren. Archiveren is een daad van veerkracht, een keuze voor een gewetensvol engagement. Daarom is het onderhouden van archieven op een respectvolle en professionele manier een essentieel onderdeel van een gezonde democratie van de 21e eeuw. Als je de lijn doortrekt kun je niet anders dan het evident vinden dat archieven in de Belgische samenleving een prominente plaats innemen. Maar is dat ook zo in de praktijk?

L’information est au cœur de la révolution numérique que nous vivons en ce début de XXIème siècle. Les données, qu’elles soient à caractère personnel ou non, sont devenues un capital important pour toutes les organisations, représentant également un enjeu financier important. Si certains organismes privés l’ont bien compris et ont bâti leur business model sur la collecte et la gestion d’informations numériques, il semble que les décideurs politiques aient mis plus de temps à prendre la mesure de ces enjeux. Les choses changent, notamment du point de vue législatif avec l’entrée en vigueur de règlementation de cadrage comme le RGPD, le Règlement Eidas qui s’est traduit par la loi belge sur le Digital act qui intègre un cadre pour l’archivage électronique.

Indirectement, ces nouvelles règlementations remettent les organisations face à leurs responsabilités en matière de gouvernance, de gestion et de préservation des informations, numériques ou non. Il est navrant en effet de constater que nombre d’organisations, tant publiques que privées, n’ont pas investi depuis plusieurs années dans leur gestion documentaire. C’est d’autant plus criant dans le domaine public, où nous constatons un désintéressement des responsables pour la gestion de leurs documents qui nous amènent à un constat amer: la perte irrémédiable d’un pan de notre patrimoine numérique.

A l’approche d’élections importantes pour notre pays, nos deux associations professionnelles souhaitent vous interpeler, vous nos responsables politiques et l’ensemble des candidats sur ces enjeux. Nous plaidons notamment pour une plus grande harmonisation et cohérence entre les législations en matière de gestion et de préservation de l’information. A l’instar de nos voisins européens, nous plaidons pour la création d’un cadre commun permettant à toute personne et toute organisation de pouvoir s’y référer avec l’assurance d’avoir une compréhension et une vision d’ensemble des exigences légales en matière de préservation et de la valeur des documents.

Cette initiative citoyenne nous permet aussi de vous rappeler l’importance pour une démocratie de pouvoir accéder, à postériori, à des sources fiables et multiples pour écrire l’histoire de nos sociétés. Dans quelques semaines, plusieurs ministres changeront probablement de compétences et leurs collaborateurs et collaboratrices devront donc quitter leurs bureaux avec leurs données et documents. Que deviendront ceux-ci? Seront-ils simplement éliminer comme c’est très souvent le cas en fin de mandature ? Seront-ils versés aux Archives de l’Etat ou aux Services des Archives Régionales ou iront-ils dans les centres d’archives de vos partis respectifs?

Cette conservation et la mise à disposition au public de ces documents  en particulier sont essentielles pour assurer la transparence et comprendre les processus de la décision politique dans toute leur complexité, il faut pouvoir se procurer et analyser les documents produits durant ces périodes intenses. Sachez que les règles d’accessibilité à ces archives peuvent être précisées et notamment le terme des trente ans réglementaires pour la consultation par le public. Comme archivistes professionnelles, nous souhaitions vous inviter à cette prise de conscience démocratique.

Aujourd’hui, vous nous remettez vos belles histoires et les documents et données qui s’y associent. Nous allons prendre le temps de les décrire et dans quelques semaines, l’ensemble sera versé dans une institution d’archives qui pourra en garantir la conservation papier et numérique et la mise à disposition pour les chercheurs et tout citoyen. En 2060, nous pourrons aussi les relire au regard des 40 années qui se seront écoulées…

Merci aux organisateurs pour cette initiative et pour la confiance qu’ils accordent à la communauté des archivistes pour permettre aux générations futures d’avoir accès à LEUR histoire!


Nieuwsberichten

Alle nieuwsberichten

Waarom lid van de VVBAD worden?

  • Deel zijn van het netwerk van experten en collega's
  • Mee de belangen van de informatiesector behartigen
  • Korting krijgen op de activiteiten van de VVBAD
  • Toegang krijgen tot vakinformatie
  • Participeren in de verenigingsbesturen
Word lid

VVBAD maakt gebruik van cookies om uw gebruikservaring te optimaliseren. Door deze te accepteren of door gebruik te blijven maken van deze website, gaat u akkoord met het plaatsen van deze cookies. Wil u meer weten over cookies, of uw cookie-instellingen voor deze website aanpassen? Bekijk dan hier de voorwaarden.

© Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie vzw
Statiestraat 179 | B-2600 Berchem (Antwerpen)
Tel: (+32) 03 281 44 57 | email: vvbad@vvbad.be