Collegagroep Jeugdbibmedewerkers: Iedereen verdient een hoofdrol

Collegagroep Jeugdbibmedewerkers: Iedereen verdient een hoofdrol

06.12.2022

Gastspreker 1: Ingrid Tiggelovend – Studio Sesam

Studio Sesam wordt zowat gezien als pionier op vlak van diversiteit in kinderboeken. Actief sinds 2012. 

Doelstelling:

Voor ALLE kinderen boeken en verhalen …

  • die cultuur en sociaal sensitief zijn;
  • stereotype beeldvorming doorbreken;
  • herkenbaar en begrijpelijk, al dan niet meertalig, zijn;
  • waarin superdiversiteit vanzelfsprekend is;
  • met eigen verhalen van diverse auteurs en illustratoren = deze samenwerking zorgt ervoor dat de frames meer bewaakt worden (iemand vertelt écht zijn/haar verhaal/ervaring en houdt rekening met specifieke gevoeligheden die daaraan gekoppeld zijn, …).

Sommige boeken zijn ook beschikbaar met audiodescriptie (prenten worden beschreven).

Sesam Literatuurtraject:

Platform voor nieuwe schrijvers die opleiding en ondersteuning krijgen bij het schrijven en uitbrengen van superdiverse verhalen:

  • brede oproep, laagdrempelige selectie en instap;
  • coaching en begeleiding;
  • samenwerking tussen diverse auteurs;
  • professioneel eindresultaat;
  • ondersteuning bij doorstroming naar het algemene boekencircuit.

Auteurslijst (onder andere):

  • Alice van de Geest
  • Anggita Soeryanto
  • Anke De Potter
  • Annemarie Vermaak
  • AnneMarthe Zomer
  • Asma Ould Aissa
  • Azmi Latif
  • Benedicte Moussa-De Greef
  • Dieter De Schutter
  • Fatinha Ramos
  • Floor Tinga
  • Frits Van Zeventer
  • Hanaa Boubouh
  • Humeyra Cetinel
  • Ilse Hermans
  • Inge Lavrijsen
  • Khadija Timouzar
  • Laïla Koubaa
  • Laura Janssens
  • Lies Vervloet
  • Marie Van Praag
  • Mijke Coebergh
  • Mylo Freeman
  • Nadia Babazia
  • Nilu Kuhpour
  • Oliva van Trigt
  • Peggie De Sager
  • Petra Beeckx
  • Saloua El Moussaoui
  • Sanne Thijs
  • Sayira Maruf
  • Sophia Honggokoesoemo
  • Soraya Namavar
  • Tewa Muller
  • Tilla Erdem
  • Tine Van den Bossche
  • Winny Ang

Naast boeken kun je bij Studio Sesam ook terecht voor:

  • prentenboeken/kamishibaiverhalen;
  • opleidingen (diversiteitscommunicatie, beleid/tekst);
  • auteurslezingen en workshops;
  • educatieve materialen;
  • screening van organisatie;
  • een breed netwerk dat zinvol kan bijdragen aan maatschappelijk relevante projecten.

Vragen van het publiek:

Hoeveel titels heeft Studio Sesam al uitgebracht?
Het exacte aantal titels kun je terugvinden op de website van Studio Sesam, Ingrid gaf mee dat er 24.000 gedrukte boekjes zijn waarvan momenteel 18.000 verspreid over bibliotheken/boekenwinkels.

Zijn alle boekjes omkeerbaar?
Nee, de eerste twee collecties zijn wel omkeerbaar, de recentste uitgaven zijn één verhaal.

Gastspreker 2: Zarissa Windzak – Cargo Confetti

cargoconfetti.be, ook actief bij Kif Kif en Words of colour.

Maakt actief werk van superdivers aanbod in boeken- en speelgoedmarkt, komt op website/sociale media en tijdens gastcolleges/lezingen/bijeenkomsten op voor een superdiverse maatschappij (kleur, beperking, gender, lichaam, gezin, religie, …)

Vergelijking boek als spiegel/raam:

  • Raam: leren kennen, kijken naar ‘de ander’, ‘het onbekende leren kennen’
  • Spiegel: jezelf herkennen in de boeken/het speelgoed/films …

Aandachtspunten bij bepalen of boek voldoet/kritisch genoeg samengesteld is:

  • bijvoorbeeld: Windowdressing: er staat een personage van kleur/in rolwagen op cover, maar deze persoon heeft geen rol in het verhaal;
  • aandacht voor vanzelfsprekende diversiteit, bijvoorbeeld: er wordt helemaal niets over de huidskleur van het personage gezegd;
  • (informatieve) boeken over diversiteit;
  • cultuurspecifieke boeken: own voices: schrijvers die vanuit eigen ervaring/identiteit verhaal delen;
  • authentiek en sensitief (N-woord, beeldtaal, Zwarte Piet);
  • macht/tokens: welke rol speelt het personage van kleur (bijvoorbeeld: moet hij of zij eerst bewijzen dat hij of zij goed is, of krijgt hij of zij gewoon een bijrolletje, is de persoon met een beperking wéér iemand in een rolstoel – er zijn nog andere soorten beperkingen, éé persoon van kleur tegenover allemaal witte personages, …)

Inspiratie collectie

  • Studio Sesam
  • Pleisterboeken (jammer van de naam) van Clavis: op zich wel een goede collectie;
  • ook secundair: de Leesjury doet ook echt haar best om meer diversiteit in de boeken te krijgen. (https://www.deleesjury.be/lezen)
  • ook secundair (Cargo Confetti); 
  • ook secundair: Lezen is Lit;
  • boekhandel Kartonnen dozen (de winkel is sluitende);
  • boekhandel Limerick in Gent;
  • elk verhaal telt;
  • specifieke titels, bijvoorbeeld: Brown Boy Joy/Brown Girl Magic van Dalila Hermans, Ik praat als een rivier van Jordan Scott, Kinderen van het drijfzand door Efua Traoré, Een soort vonk van Elle McNicoll;
  • uitgeverij De Eenhoorn was een van de eerste uitgeverijen die meer aandacht had voor diversiteit (zeker niet exclusief diverse boeken).

Bibliotheekinfo: ZIZO: ‘Anders zijn’ wordt ‘Jezelf zijn’.

Gastspreker 3: An Steppe – de Bib Leuven

Jeugdbibverantwoordelijke van de Bib Leuven, vertelt over het dekolonisatietraject en de bewustwording rond onder andere de sinterklaascollectie.

Traject

De bibliotheek van Leuven is in 2020 (rond de tijd van Black Lives Matter) gestart met een traject om hun jeugdboekencollectie diverser en bewust inclusiever te maken.

Dat traject wordt getrokken door een werkgroep bestaande uit collectievormers, publiekswerkers, onthaalmedewerkers en catalografen met als doel alle medewerkers van de bibliotheek te betrekken én vooral bewust te maken van het principe. Zo ontstond een heel traject met onder andere een driedaagse voor het personeel:

  • vorming Winny Ang rond diversiteit;
  • documentaire Wit is ook een kleur van Sunny Bergman;
  • werken aan visie + concrete acties.

Als een van de eerste acties werden de sinterklaasboeken onder de loep genomen, bij uitbreiding de kleuterzizo (prentenboeken). Het draaide dan om:

  • inhoud;
  • beeldvorming => stereotiep en schetsen van cultureel negatief beeld is ongewenst (we willen geen mensen kwetsen met de boeken die we in onze collectie hebben);
  • voldoende diversiteit;
  • relatie Sint/Piet.

Aanvankelijk zouden er stickers op de dubieuze boeken komen met een ‘waarschuwing’. Maar het bestuur ging hier niet mee akkoord:

  • Wat zet je er dan op?
  • Zo blijven de boeken en beelden bepaalde voorstellingen in stand houden.

Tijdens het traject kwam ook naar voren dat de bibliotheek vooral bestaat uit witte personeelsleden, dus schakelde de bibliotheek van Leuven experts en ervaringsdeskundigen in om de screening uit te voeren.

Bijvoorbeeld: Het boek Rikki helpt Sinterklaas was er door het personeel blijven inzitten, maar de experts haalden dat er net uit als een frappant voorbeeld. Alle ‘kinderen-konijntjes’ zijn wit, alle ‘pieten-konijntjes’ zijn zwart.
De bibliotheekmedewerkers vonden het erg spijtig, want dat boek wordt zoveel gebruikt … En net dat is een reden om het boek af te voeren, want zo worden de beelden ook veel verspreid en dat is net wat we niet willen.

Opmerking van het publiek: Brugge werkte bijvoorbeeld met post-its: geel = ok, rood = niet ok. Elke medewerker deed dat individueel, ook de directie deed deze oefening.

TIP: neem echt je tijd om zo’n traject uit te werken. Doe het niet halsoverkop, zorg dat je heel het team mee hebt.

Noot: Volgende stappen in het traject zijn onder andere:

  • strips: er zijn ook heel veel strips die niet door de screening zouden raken
    => mogelijkheid: de strips met (onbewust) racistische afbeeldingen/opmerkingen naar de volwassenen verplaatsen (al dan niet met waarschuwingssticker);
  • volwassenen ZIZO: 'Kunst' versus 'Traditionele volkeren' (Afrikaanse kunst staat bijvoorbeeld bij 'Volkeren' in plaats van bij 'Kunst')

Impact collectie:

Van 600 titels naar 250 titels.
Leuven heeft 4.000 euro extra gevraagd (en gekregen) om de collectie opnieuw aan te vullen. Er zijn nu wel een pak minder titels, maar meerdere exemplaren hebben ze wel dubbel.

Opmerking van het publiek: Brugge geeft aan dat zij hier geen budget voor gevraagd hebben, maar intern wat met budgetten geschoven hebben. De bibliotheekcollectie is de verantwoordelijkheid en expertise van het bibliotheekpersoneel.

Klanten mogen slechts twee exemplaren van sinterklaasboeken ontlenen, deze materialen kunnen niet gereserveerd en niet verlengd worden. Deze parameters kunnen zo ingesteld worden in WISE.

Wat met afgevoerde titels:

  • niet naar verkoop: zo houden we de beelden in stand;
  • een heel deel van de titels is naar de Black Archives verhuisd. Zij houden de evolutie van deze hele beweging bij;
  • ook recente titels werden afgevoerd! (bijvoorbeeld FC De Kampioenen);
  • bepaalde titels hebben nieuwe uitgaven (bijvoorbeeld Charlotte Dematons' Sinterklaas, de Tiny-boekjes)

Communicatie naar klanten/bestuur:

Leuven geeft aan een bestuur te hebben dat helemaal achter deze keuze en dit traject staat. Zij voelden zich dan ook erg gesteund. Naar het publiek toe is er eigenlijk geen specifieke communicatie/verantwoording geweest. Bij vragen of opmerkingen geven ze op een positieve, opbouwende manier wat informatie.

TIP: begin hier niet mee in aanloop naar de sinterklaasperiode. Dan ligt dit gevoelig in zowel de politiek als de media, en dan heb je meer kans dat het bestuur veel minder meegaand zal zijn.

Inspiratie vanuit het publiek:

Over dit traject kun je meer lezen in het artikel 'Luisteren en keuzes durven maken: Dekolonisatie in de Bib Leuven' in META 2022/7 dat hierover verscheen.

Enkele vragen van het publiek:

Moeten wij als bibliotheek niet alles aanbieden wat er op de markt is? Bestaat er geen gevaar voor discriminatie langs de andere kant? Als bibliotheek mogen wij toch niet toelaten dat er verboden boeken zijn. Wat denken de anderen daar over?

Mensen zijn toch vrij om te lezen wat ze willen.

Klanten vragen toch naar specifieke boeken. Wat doe je daar dan mee?

An: Mensen zijn inderdaad vrij om te lezen wat ze willen, maar wij moeten dat niet specifiek aanbieden. Wij maken onze keuze voor collectie en wij (Leuven) kiezen er bewust voor om een veilige, diverse collectie aan te bieden. Maar in boekhandels en online vind je alle andere boeken wel. Als klanten specifiek deze boeken vragen, kunnen we ze ook vaak IBL laten overkomen, maar dan ligt de keuze bij de klant.

Zarissa: het beeld van kinderen wordt nog gevormd. De impact van dergelijke beelden en verhalen is gigantisch. Belangrijk om het op kindniveau al zoveel mogelijk aan te pakken.

Is het hypocriet om ze beide aan te bieden, maar er wel een 'label' aan te hangen?

An: dat vraagstuk hebben wij dus ook bekeken en uiteindelijk kiezen we ervoor ze niet meer in collectie te laten. Wat zet je er dan op zodat het niet overkomt alsof we ons moeten verantwoorden voor onze keuzes? Door ze in collectie te laten blijven de beelden ook rondgaan en daar kiezen we bewust niet voor.


Nieuwsberichten

Alle nieuwsberichten

Waarom lid van de VVBAD worden?

  • Deel zijn van het netwerk van experten en collega's
  • Mee de belangen van de informatiesector behartigen
  • Korting krijgen op de activiteiten van de VVBAD
  • Toegang krijgen tot vakinformatie
  • Participeren in de verenigingsbesturen
Word lid

VVBAD maakt gebruik van cookies om uw gebruikservaring te optimaliseren. Door deze te accepteren of door gebruik te blijven maken van deze website, gaat u akkoord met het plaatsen van deze cookies. Wil u meer weten over cookies, of uw cookie-instellingen voor deze website aanpassen? Bekijk dan hier de voorwaarden.

© Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie vzw
Statiestraat 179 | B-2600 Berchem (Antwerpen)
Tel: (+32) 03 281 44 57 | email: vvbad@vvbad.be