De Metamorfoze- en FADGI-richtlijnen voor digitalisering

META Nummer 2018/2

De Metamorfoze- en FADGI-richtlijnen voor digitalisering

Geschreven door Rony Vissers
Gepubliceerd op 06.03.2018

Veel papieren cultureel erfgoed is kwetsbaar en dreigt verloren te gaan. Om het veilig te stellen voor de toekomst wordt het vaak gedigitaliseerd. De inhoud van het papieren origineel wordt overgezet naar een nieuwe, digitale drager. Daarbij is het belangrijk dat de kwaliteit van de digitale kopie goed genoeg is om het originele materiaal te kunnen vervangen.

 

Om een optimale kwaliteit van de digitale kopie te verzekeren bestaan er internationale richtlijnen. De belangrijkste zijn de Preservation Imaging Metamorfoze en de FADGI Technical Guidelines for Digitizing Cultural Heritage Materials - Creation of Raster Image Files. Beide documenten zijn gratis online beschikbaar. Ze leggen de technische kwaliteitsnormen vast waaraan digitale kopieën moeten voldoen. Die normen hebben betrekking op o.a. kleurruimte, bitdiepte, witbalans, belichting, ruis, kleurzweem, kleurnauwkeurigheid en geometrische vervorming. De bitdiepte is het aantal bits dat gebruikt wordt om de kleur van een pixel te definiëren; een kleurzweem is een afwijking in kleur die over de hele afbeelding aanwezig is. Bij digitaliseringsprojecten in België worden vooral de Metamorfozerichtlijnen gebruikt. PACKED vzw nam ze op in CEST (Cultureel Erfgoed Standaarden Toolbox).

Beide richtlijnen bevatten technische criteria en toleranties. Aan de hand van die criteria en toleranties kun je de technische kwaliteit van de aangemaakte digitale archiveringskopieën objectief beoordelen. Je doet dat met behulp van technische targets en software. Daarnaast moet je ook elke digitale kopie visueel controleren op artefacten, bv. moiré, lichtreflecties en/of weerspiegelingen en pixelverstoringen door vuil of stof. Beide richtlijnen kun je gebruiken voor zowel de massadigitalisering van tweedimensionaal opzichtmateriaal (manuscripten, archivalia, boeken, kranten en tijdschriften) als voor de digitalisering van foto’s, schilderijen en technische tekeningen. Ze zijn echter niet geschikt voor de digitalisering van tweedimensionaal transparant materiaal zoals bv. dia’s.

De Metamorfozerichtlijnen werden in Nederland ontwikkeld door de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief. Metamorfoze verwijst naar de naam van het nationale programma voor het behoud van het papieren erfgoed in Nederland. De richtlijnen werken met drie kwaliteitsniveaus:

  • Metamorfoze (hoogste kwaliteitsniveau) voor het digitaliseren van originelen die als kunstwerken beschouwd worden, bv. brieven met tekeningen van Vincent van Gogh of kaarten, fotocollecties en schilderijen;
  • Metamorfoze Light (tweede kwaliteitsniveau) voor het digitaliseren van originelen waarbij de kleurnauwkeurigheid iets minder belangrijk is, bv. boeken, kranten, tijdschriften en handschriften;
  • Metamorfoze Extra Light (derde kwaliteitsniveau) voor het digitaliseren van boeken, kranten en tijdschriften.

De FADGI-richtlijnen werden in de Verenigde Staten ontwikkeld door het Federal Agencies Digitization Guidelines Initiative. In tegenstelling tot de drie kwaliteitsniveaus van Metamorfoze werkt FADGI met een sterrensysteem: één ster voor het laagste kwaliteitsniveau, vier sterren voor het hoogste. De drie hoogste kwaliteitsniveaus zijn vergelijkbaar met die van Metamorfoze. Het laagste niveau is enkel geschikt voor toepassingen die bedoeld zijn om het origineel te lokaliseren. Het is niet geschikt voor OCR (Optical Character Recognition, het optisch herkennen van tekens) of andere informatieverwerkingstechnieken.

Er zijn onderlinge verschillen tussen de FADGI- en Metamorfozerichtlijnen m.b.t. de algoritmes en criteria, het ontwerp van de targets en de doelstellingen en toleranties. Maar de ambitie van beide richtlijnen is dezelfde: een goede digitaliseringskwaliteit verzekeren.

Omdat het geen echte internationale standaarden zijn, werden binnen de International Organization for Standardization (ISO) standaarden ontwikkeld waarin elementen uit de richtlijnen opgenomen zijn:

  • SO 19262:2015 Photography – Archiving Systems – Vocabulary;
  • ISO/TR 19263-1:2016 Photography – Archiving Systems – Best practices for digital image capture of cultural heritage material;
  • ISO/TS 19264-1:2016 Photography – Archiving Systems – Imaging systems quality analysis – Part 1: Reflective originals.

Die standaarden zijn echter enkel tegen betaling beschikbaar.

Waarom lid van de VVBAD worden?

  • Deel zijn van het netwerk van experten en collega's
  • Mee de belangen van de informatiesector behartigen
  • Korting krijgen op de activiteiten van de VVBAD
  • Toegang krijgen tot vakinformatie
  • Participeren in de verenigingsbesturen
Word lid

VVBAD maakt gebruik van cookies om uw gebruikservaring te optimaliseren. Door deze te accepteren of door gebruik te blijven maken van deze website, gaat u akkoord met het plaatsen van deze cookies. Wil u meer weten over cookies, of uw cookie-instellingen voor deze website aanpassen? Bekijk dan hier de voorwaarden.

© Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie vzw
Statiestraat 179 | B-2600 Berchem (Antwerpen)
Tel: (+32) 03 281 44 57 | email: vvbad@vvbad.be