De Kunstenbibliotheek: een uniek project van samenwerken en generositeit

META Nummer 2018/2

De Kunstenbibliotheek: een uniek project van samenwerken en generositeit

Geschreven door Suzy Castermans
Gepubliceerd op 06.03.2018

Alberto Manguel als gastspreker, een feestelijke optocht met fanfare, een muzikale performance en een gelegenheidsgedicht van Paul Demets: op 30 september opende de Kunstenbibliotheek feestelijk haar deuren. De uitmuntende Bijlokesite in Gent kreeg er een bijzondere plek bij waar cultuur, kunst en onderwijs samenkomen in één gebouw. De bibliotheek is zo een mooi voorbeeld van participatie op verschillende niveaus.

De bezielers van het project Wim De Temmerman, Decaan KASK & Conservatorium (HoGent), en Philippe Van Cauteren, directeur SMAK, wilden de bibliotheken van beide instellingen verenigen. De ideeën voor één bibliotheek voor de kunsten werden in 2011 geconcretiseerd met het vinden van een geschikte locatie: het Huis van de Abdis op de Bijlokesite. Een deel van het Huis van de Abdis was bij de aanvang van de werken nog de thuishaven van de Gentse Gidsen vzw en hun bibliotheek. Zij werden de vanzelfsprekende derde partner in het verhaal. Plannen werden uitgewerkt en de renovatiewerken opgestart. In 2016 verwelkomde de Kunstenbibliotheek nog twee nieuwe instellingen, het Design museum Gent en het Hoger Instituut voor Schone Kunsten. En tot slot, in 2017, werd het Stadsmuseum Gent als overbuur op de Bijlokesite, de zesde en voorlopig laatste evidente partner van de Kunstenbibliotheek.

De Kunstenbibliotheek verzamelt zo de collecties van KASK (HoGent/School of Arts), Stedelijk Museum voor Actuele Kunst (SMAK), Design museum Gent, Stadsmuseum Gent (STAM), Hoger Instituut voor Schone Kunsten (HISK) en de Gentse Gidsen vzw onder één dak, maar wil meer zijn dan de som der delen.

Van gebouw tot bibliotheek

Het Huis van de Abdis was een van de laatste gebouwen op de Bijlokesite die nog niet in ere werden hersteld. Het pand kent zijn oorsprong in het begin van de 17e eeuw en deed dienst als infirmerie van het toenmalige Bijlokehospitaal en -abdij. Het gebouw, met prachtige booggewelven, verdiende na jaren van verwaarlozing dringend de juiste aandacht. De Hogeschool Gent kreeg het gebouw in erfpacht van de Stad Gent en financierde de volledige restauratie voor een bedrag van 2,5 miljoen euro. Het Huis van de Abdis is echter geen beschermd gebouw en bijgevolg kon er niet gerekend worden op subsidies.

De renovatie startte in 2012 onder leiding van het architectenbureau van Bernard Van Acker (AVA partners). De oorspronkelijke timing van twee jaar werd uiteindelijk vijf jaar. Besparingen bij onderwijs en verschuivingen in de planning van de renovatiewerken gooiden roet in het eten. De afwerking van het noordelijke deel werd eveneens uitgesteld en verschoven naar een nog te bepalen datum.

De Kunstenbibliotheek is de thuis geworden van een bijzondere collectie boeken over beeldende kunst, architectuur en design. Het spreekt voor zich dat de interieurinrichting de collectie eer moest aandoen. Met de opleiding interieurvormgeving heeft KASK natuurlijk zelf talent in huis. Het interieur werd vormgegeven door docent Toon Heyndrickx in samenwerking met student Jonas Van De Geuchte. Ze kregen hierbij de nodige ondersteuning van de ontwerpers en medewerkers van het architectenbureau met zicht op zee.

Voor het kleurenpalet lieten de ontwerpers zich inspireren door Le Corbusier. Na een zorgvuldige selectie werden er vijf specifieke kleuren gekozen die centraal zouden staan in de uitvoering van het meubilair.

Door de plaatsing van de rekken in combinatie met de kleuren werd de ruimte onderverdeeld in kamers die erg bepalend zijn voor de bibliotheek en de indeling van de collectie.

Duidelijke signalisatie is voor een bibliotheek van onschatbare waarde. Sara De Bondt, grafisch ontwerpster, docente en onderzoekster aan KASK, ontwierp een prachtige en bovendien efficiënte signalisatie op maat. Met veel geduld en oog voor detail gaf zij het gebouw van buitenaf een identiteit en lokt op die manier de bezoekers binnen. In de bibliotheek kunnen gebruikers rekenen op een basissignalisatie om, zonder de online catalogus te raadplegen, hun weg te vinden.

Verhuis en integratie
De voorbereidingen voor de verhuis startten reeds in 2011. De collecties van de partners werden grondig doorgelicht. Na een conversie van de records uit de door hen gebruikte bibliotheeksystemen naar Aleph (het bibliotheeksysteem van Universiteit Gent/Hogent) werden de boeken en records een voor een nagekeken. Alle boeken werden beveiligd met RFID volgens de normen van de HoGent en gecontroleerd op dubbele aanwezigheid om nadien al dan niet een plek in de bibliotheek te krijgen. Sinds 2016 werd een gelijkaardig proces gevolgd bij Design museum Gent, HISK en STAM. Ook de collectie van KASK kreeg een opfrisbeurt door een deel ervan te archiveren. De structuur en de plaatsing werden geoptimaliseerd om de andere bibliotheken vlot te kunnen integreren.

De verhuis bracht ook heel wat meet- en rekenwerk met zich mee. Per bibliotheek werd de collectie op basis van volume in kaart gebracht. Deze metingen werden opgeteld en voorzien van een aangroeipercentage. Zo werd de puzzel, op papier alvast, gelegd.

De uiteindelijke verhuis van de zes bibliotheken nam zes dagen in beslag, en werd verspreid over vier weken uitgevoerd.

Collecties en karakter

Een bibliotheek toont altijd de eigenheid en het karakter van de eigenaar. Dat is in de Kunstenbibliotheek niet anders. De deelcollecties hebben erg diverse achtergronden en zijn sterk verbonden met de historiek van de instellingen waartoe ze behoren. Een overzicht:

De KASK-bibliotheek groeide uit de collecties van de Aca­-demie en het Hoger Architec­tuurinstituut Gent met een historiek die teruggaat tot in de 18e eeuw. De ruime collectie groeide mee met de kunst- en architectuuropleidingen en omvat eveneens een archief met tekeningen en een uitgebreide selectie kunstenaarsboeken.

De bibliotheekcollectie van het SMAK heeft een groot aandeel in de Kunstenbibliotheek. Ze bestaat uit twee delen. De Collectie Karel Geirlandt — boeken die verworven werden vanaf de oprichting van de vereniging voor het Museum van Hedendaagse Kunst tot de overgang naar SMAK — wordt in zijn geheel, ongeveer 240 lopende meter, in de bibliotheek afzonderlijk opgesteld en kent geen aangroei. Het is een bijzonder uitgebreide bibliotheekcollectie over kunstenaars en tentoonstellingen na 1945. Het tweede deel van de SMAK-bibliotheek bestaat uit aanwinsten vanaf 2003 en werd ingeschoven in de KASK-collectie.

Het HISK vult de categorie hedendaagse kunst aan en bracht publicaties aan die verzameld werden van en door de contacten en alumni van het instituut door de jaren heen.
De collectie van de Gentse Gidsen is een verzameling die ten dienste staat van gidsen in Gent. Ze bevat informatie over Gent, ruimer Oost-Vlaanderen en hun geschiedenis.

Tot slot is er de STAM-biblio­theek. Deze is gegroeid uit het Bijloke-museum en legt nu de focus op stadsontwikkeling, stedelijkheid en uiteraard op de stad Gent.

Door de samenvoeging ontstond een brede collectie met een focus op beeldende kunsten en architectuur (waaronder landschapsarchitectuur, stedelijkheid en de stad Gent). De Kunstenbibliotheek wil een thuis bieden aan deze collecties zonder dat ze hun eigenheid en diversiteit verliezen, maar ook groeien met gerichte collectievorming die de leemtes opvult en bijstuurt.

Bibliotheek en structuur

We kozen voor een thematische indeling van de bibliotheek. Enerzijds omdat de architectuur en de inrichting subtiel uitnodigen tot ontdekken. Anderzijds omwille van gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid.

Het grootste deel van de bibliotheekcollectie is immers ontsloten volgens een uitgebreid UDC-systeem dat voor de gebruiker niet altijd even vanzelfsprekend is. Door de UDC-rangschikking op te delen in blokken en deze te spreiden over de bibliotheek volgens de thema’s Archi­tectuur, Beeldende Kunsten, Audiovisuele Kunst­en, Drama en Design werd dat probleem opgevangen en kreeg de bibliotheek zijn uniforme uitstraling. In plaats van zes collecties naast elkaar werd het een allesomvattende collectie.

Enkel de collectie van de Gentse Gidsen en de waardevolle hedendaagse kunstbibliotheek Collectie Karel Geirlandt van het SMAK be­hielden hun eigen classificatie. De eerste omwille van het specifieke thema dat de collectie beslaat en de tweede wordt beschouwd als een op zichzelf staand en afgesloten geheel.

Publiek

Voor de KASK-student was een vernieuwde en eigentijdse bibliotheek, die aansluit bij hun verwachtingen en noden, onoverkomelijk geworden. Een plek waar er ruimte is om te werken, zich te laten inspireren maar ook om tijd te besteden, samen te werken én te ontmoeten of rust te vinden.

Voor de museummedewerker die vroeger de bibliotheek in eigen huis kon raadplegen is de directe lijn en fysieke afstand naar informatie groter geworden. Deze keuze kan betwist worden, maar dankzij de verhuisplannen werd er geïnvesteerd om de volledige collecties digitaal te ontsluiten. En door de collecties op één locatie te verzamelen wordt de drempel naar informatie over kunsten verlaagd, wat we alleen maar kunnen aanmoedigen.

De Kunstenbibliotheek heeft de intentie om een groot publiek aan te spreken. Vandaar ook de keuze voor een naam die niet verwijst naar haar institutionele achtergrond. De bibliotheek is nog maar enkele maanden open en externe studenten, onderzoekers maar ook kunstliefhebbers of jongeren vinden al hun weg ernaartoe om te studeren of gebruik te maken van de gespecialiseerde collectie op een meer dan aantrekkelijke locatie.

 

Waarom lid van de VVBAD worden?

  • Deel zijn van het netwerk van experten en collega's
  • Mee de belangen van de informatiesector behartigen
  • Korting krijgen op de activiteiten van de VVBAD
  • Toegang krijgen tot vakinformatie
  • Participeren in de verenigingsbesturen
Word lid

VVBAD maakt gebruik van cookies om uw gebruikservaring te optimaliseren. Door deze te accepteren of door gebruik te blijven maken van deze website, gaat u akkoord met het plaatsen van deze cookies. Wil u meer weten over cookies, of uw cookie-instellingen voor deze website aanpassen? Bekijk dan hier de voorwaarden.

© Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie vzw
Statiestraat 179 | B-2600 Berchem (Antwerpen)
Tel: (+32) 03 281 44 57 | email: vvbad@vvbad.be