De archief-, bibliotheek- en documentatiesector worden elke dag geconfronteerd met vragen omtrent de overdracht van informatie. Centraal daarin is de vraag hoe instellingen mensen kunnen overtuigen om hun documentaire informatie te gaan overdragen? Hoe krijgen archiefdiensten archiefvormers zover dat ze hun bestanden, digitaal of op papier, overdragen aan de archiefdienst? En dat ze daarbij dan liefst nog een juiste procedure volgen? Wetenschappelijke bibliotheken willen onderzoekers zover krijgen dat ze hun publicaties neerleggen in het institutional repository. Erfgoed- en andere bibliotheken buigen zich dan weer over schenkingen en willen die liefst juridisch correct regelen. Een belangrijk aandachtspunt binnen deze problematiek is het auteursrecht. Tijdens het debat zullen de sprekers uit de diverse sectoren dieper ingaan op deze materie. Ze zullen hun eigen ervaringen, problemen en oplossingen delen met het publiek.

Inge Van Nieuwerburgh, coördinator digitale bibliotheek, Universiteitsbibliotheek Gent

Het afgelopen jaar was een goed jaar voor Open Access in België. 14 Belgische rectoren tekenden de Open Access principeverklaring ‘Berlin Declaration on Open Access to Knowledge in Sciences and Humanities’, alsook de voorzitter van VLHORA en de Vlaamse en Waalse ministers voor wetenschap, resp. Fientje Moerman en Marie-Dominique Simonet. Het FWO vaardigde een mandaat uit voor het in Open Access beschikbaar stellen van publicaties voortvloeiend uit FWO-fondsen, en dat deed ook de Universiteit van Luik. De Universiteitsbibliotheek Gent neemt deel aan het Europese project DRIVER dat een infrastructuur uitwerkt om Europees onderzoek meer zichtbaarheid te geven, gebruik makend van de reeds bestaande Europese open archieven.  Dit project gaf ook aanzet tot samenwerking in België rond Open Access en aanverwante onderwerpen. Ervaringen worden uitgewisseld en bediscussieerd, problemen aangekaart en besproken om samen tot een oplossing te proberen komen.

Karolien Selhorst, studente Informatie- en Bibliotheekwetenschappen, Universiteit Antwerpen
Kees Hamann, directeur, Bibliotheek Vlissingen

Momenteel werken bibliotheken in nauw overleg met de Vereniging Openbare Bibliotheken en Procesbureau Bibliotheekvernieuwing aan een instrument voor kennisdeling, dat in de loop der jaren door steeds meer bibliotheken benut kan worden. Als bibliotheken dit goed onder de knie hebben kunnen zij deze dienstverlening aanbieden aan andere kennisintensieve organisaties, zoals ziekenhuizen, stadhuizen, ondernemingen en onderwijsinstellingen. Zo ontwikkelt de bibliotheek zich tot de smeerolie van de kennissamenleving.

Karen Janssens, studente Informatie- en Bibliotheekwetenschappen, Universiteit Antwerpen

De informatie vervat in historische naslagwerken is voor geschied- en letterkundigen nog steeds van erg groot belang, maar blijft door de zeer beperkte indexering in deze oude boeken helaas nog vaak onontgonnen. Het doel van mijn onderzoek is om na te gaan hoe een wiki enerzijds kan aangewend worden om deze informatie digitaal toegankelijk en doorzoekbaar te maken en anderzijds het middel bij uitstek is om de 'oorspronkelijke' informatie aan te vullen met nieuwe inzichten of te koppelen aan andere projecten.

Rien Brouwers, directielid leer- en innovatiecentrum Avans Hogeschool, Breda (NL)
Ellen Simons, verantwoordelijke leercentra Avans Hogeschool, Breda (NL)

In de Avansvisie op leren en onderwijs vervult een optimaal gefaciliteerde leeromgeving een centrale rol. Als gevolg hiervan heeft Avans de afgelopen periode leercentra gebouwd, voorzien van werkplekken waar studenten met elkaar kunnen werken aan studietaken omringd door alle mogelijke hulpbronnen. De Xplora-leercentra vervullen een spilfunctie in het leerproces van de student, dat weliswaar aangestuurd wordt door docenten maar wordt uitgevoerd in de vorm van individuele en groepsactiviteiten.Alle medewerkers hebben nieuwe functies gekregen, waarin de samenwerking met het onderwijs centraal staat. Om de student optimaal te kunnen helpen worden de medewerkers van het Leercentrum betrokken bij de ontwikkeling van de opleidingsprogramma’s. Omdat de student een belangrijk deel van zijn leeractiviteiten in Xplora uitvoert, spelen de medewerkers ook een belangrijke rol in de uitvoering van het onderwijs. Voor de medewerkers is een scholingstraject gestart waarin o.a. onderwijskundige aspecten en adviesvaardigheden aan bod komen. Ook onderdeel van het scholingstraject is de cultuuromslag van beheersmatig naar studentgericht werken. De drie Xplora’s bevatten in totaal 2.000 werkplekken, 900 PC’s en veel  informatiebronnen. De Xplora’s hebben ruime openingstijden door de week en in het weekend met de mogelijkheid van 24-uurs openstelling.De inrichting is zodanig dat een rijke leeromgeving wordt geboden aan studenten, verdeeld in herkenbare themagebieden afgestemd op de onderwijssectoren. Omdat studenten grote aaneengesloten periodes in de leercentra aanwezig zijn worden ook ontspanningsmogelijkheden aangeboden in de vorm van koffiecorners met populaire kranten en tijdschriften en een internetcafé.

Door de technologische ontwikkelingen is er binnen de collectievorming steeds meer sprake van digitaliseringprojecten. Door de snelheid waarmee deze ontwikkeling op gang is gekomen, ontbreekt het nog aan een goed omlijnd kader omtrent digitaliseren. Een debat omtrent de visie op digitalisering dringt zich op. Wanneer instellingen willen gaan digitaliseren, dienen ze zich in de eerste plaats de vraag te stellen waarom een digitalisering voor hun instelling noodzakelijk is. Willen ze enkel voor intern gebruik digitaliseren (conserveren) of ook voor externe toepassingen (publiekswerking, verkoop). Daarnaast moeten ze nagaan hoe ze het digitaliseringproject zullen inpassen in hun beleid. Welke delen van de collectie worden gedigitaliseerd, en gebeurt het proces intern of wordt het uitbesteed? Eens deze beslissingen genomen zijn, stelt de vraag zich hoe de digitalisering zelf gaat verlopen.

 Tenslotte dient er een kader te worden ontworpen om deze digitalisering te continueren. De panelleden gaan in dit gesprek dieper in op deze zaken. Ze geven hun eigen visie op digitalisering, en delen hun ervaringen met het publiek.

Bibliotheken zijn al menigmaal in hun bestaansrecht bedreigd. Door de digitale revolutie eind jaren negentig, door de open access en open content beweging aan het begin van de 21ste eeuw, en nu weer door Web 2.0?

Moeten we Web 2.0 vrezen of moeten we het zien als een bron van zinvolle mogelijkheden die in de dienstverlening kunnen worden aangewend? Wat staat ons te wachten en waar moeten we rekening mee houden? Moeten we dat allemaal wel serieus nemen?

Bibliotheek 1.0 is je gebruikers brengen waar de bibliotheek is. Bij Bibliotheek 2.0 breng je de bibliotheek daar waar de gebruikers zijn. Door bibliotheekvoorzieningen te integreren in andere toepassingen en via rss, blogs, podcasts en communities komt de bibliotheek waar ze zijn moet: overal.

Belangrijk bij Web 2.0 is ook participatie. Pas dat toe op de bibliotheek en mensen gaan zelf materialen aanbrengen, zelf trefwoorden toekennen, zelf reviews schrijven, ...

In de presentatie worden een aantal manieren toegelicht waarop een bibliotheek of documentatiecentrum met behulp van de huidige technologie van 1.0 naar 2.0 kan gaan.

Verder kijken we naar de stand van zaken in het Vlaamse bibliotheek- en documentatielandschap. Heeft onze sector Web 2.0 toepassingen als social software en wiki's al ontdekt?