Wetenschappelijke bibliotheken
Naast de Koninklijke Bibliotheek van België zijn er nog negen andere federale wetenschappelijke instellingen: het Algemeen Rijksarchief, het Belgisch Instituut voor Ruimte-Aëronomie, het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, het Koninklijk Meteorologisch Instituut van België, het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika, de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, de Koninklijke Sterrenwacht van België en het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij.
Voor de ondersteuning van hun wetenschappelijk onderzoek bouwen zij soms zeer interessante bibliotheekcollecties in hun specifiek domein uit. Al deze bibliotheken beheren samen een patrimonium van ruim zes miljoen boeken en tijdschriften. Sommige delen van dit gezamenlijke patrimonium behoren tot de absolute wereldtop, ze zijn binnen hun kennisdomein de meest complete ter wereld. Niet alleen de kwantiteit maar ook de inhoud van deze collecties maken van al deze bibliotheken een onmisbare bron van informatie voor zowat elke discipline van het wetenschappelijk onderzoek.
De bibliografische beschrijvingen zijn beschikbaar in de OPAC van de instelling en sinds juni 2008 in de gemeenschappelijke catalogus van de bibliotheken van de federale overheidsdiensten. Het project is gestart in 2006 en maakt deel uit van het digitaliseringproject van de federale overheid.
Ook de gespecialiseerde collecties van de verschillende andere (federale en Vlaamse) wetenschappelijke instellingen, zoals het Studiecentrum voor Kernenergie, de Vlaamse Instelling voor technologisch Onderzoek... hebben vaak interessante informatie voor een specifiek domein.
Overheidsbibliotheken op federaal niveau
In de post-Copernicus periode bestaat de federale overheid niet langer uit ministeries maar spreekt men van verticale federale overheidsdiensten (of FOD’s) die in een virtuele matrix verbonden zijn met de horizontale federale overheidsdiensten. De verticale overheidsdiensten komen overeen met de vroegere onderwerpsspecifieke ministeries (Economie, Justitie...).
De horizontale overheidsdiensten die de dwarslatten van de virtuele matrix uitmaken zijn goeddeels traditionele staforganisaties (FedICT voor ICT, B & B voor budget en begroting, P&O voor Personeel en Organisatie). Om het geheel te completeren kunnen aan FODs programmatorische overheidsdiensten worden toegevoegd (PODs). Zo is wetenschapsbeleid als POD toegevoegd aan de FOD Economie. Onder de POD Wetenschapsbeleid ressorteren de Federale wetenschappelijke instellingen (FWI). (opsomming zie ‘Andere wetenschappelijke bibliotheken’).
In deze vernieuwde omgeving waren twee officieuze overlegfora werkzaam die onderling met elkaar waren verbonden doordat enkele leden van het ene forum ook deelnamen aan het andere, wat de informatie-doorstroming sterk ten goede kwam. In 2000 werd het forum waarin de bibliothecarissen zetelen van alle centrale bibliotheken van de FODs en van de Rijksdienst voor Kinderbijslag voor Werknemers, opgestart. In 2003 volgde het forum van de bibliotheken van de federale wetenschappelijke instellingen, het Koninklijk Belgisch Filmarchief en de Nationale Plantentuin van België.
Vanuit de vaststelling dat er meer gemeenschappelijke dan specifieke thema’s en problemen waren, zijn beide fora in 2007 samengesmolten tot het forum van de federale bibliothecarissen. Sindsdien zijn ook nog enkele parastatalen zoals het RIZIV en het Fonds voor Beroepsziekten en het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg toegetreden. Er wordt tweemaandelijks vergaderd en de werking wordt ondersteund door een elektronisch samenwerkingsplatform voor e-Communities (Live Link). In dit forum worden ervaringen uitgewisseld, kennis gedeeld en gemeenschappelijke projecten opgezet. Zo werden reeds drie studiedagen georganiseerd met als thema's de voorstelling van de fora naar de eigen hiërarchie toe, elektronische tijdschriften, knowledge management en portalen en virtuele bibliotheken bij de federale overheid. Verder wordt er ook samengewerkt rond opleidingen.
Maar ook het streven naar meer bekendheid van de bibliotheken buiten de eigen instelling is een prioriteit. Om dit te bereiken heeft ieder forum een gemeenschappelijke informatiefolder met vermelding van de collectiedomeinen, praktische informatie en faciliteiten van elke bibliotheek uitgewerkt. Een nieuwe gezamenlijke folder is momenteel in voorbereiding. Deze werden samen met een affiche voor de gemeenschappelijke catalogus ruim verspreid in de Belgische bibliotheken en documentatiecentra.
De bibliotheken van de federale overheid zijn al sinds de opstart aanwezig op de federale portaalsite en zijn na de herstructurering van dat portaal terug te vinden op http://www.bib.belgium.be. De gebruiker vindt er praktische informatie zoals de openingsuren, contactgegevens, collectiedomeinen, een link naar de on-linecatalogus. Aan te stippen valt dat de meeste van deze bibliotheken toegankelijk zijn voor het grote publiek. Voor diegenen die niet tot de academische gemeenschap behoren, is het vaak de enige bron waar wetenschappelijke informatie kan geraadpleegd worden. Deze toegankelijkheid komt echter onder druk te staan omdat binnen sommige FOD’s dit niet meer tot de core business gerekend wordt. Dit is onder andere het geval voor de FOD Economie die de leeszaal van de Bibliotheek Queteletfonds, voor het externe publiek heeft gesloten.
De bibliotheken voeren een gezamenlijk communicatiebeleid (folders, informatie op het federale portaal). Er werd een onderlinge IBL overeenkomst afgesloten. De FOD-bibliotheken zijn in 2004 samen in een project gestapt om een gemeenschappelijk catalogusbestand aan te bieden op de federale portaalsite. In juni 2006 werd dit bestand uitgebreid met de collecties van de FWI's. Gezien de verscheidenheid aan automatiseringssystemen kwam hier heel wat conversiewerk aan te pas.
Voor de ondersteuning van hun wetenschappelijk onderzoek en de werking en het beleid van hun moederorganisaties bouwen zij soms zeer interessante bibliotheekcollecties in hun specifiek domein uit. Al deze federale bibliotheken beheren samen een patrimonium van ruim 8 miljoen boeken en tijdschriften. Sommige delen van dit gezamenlijke patrimonium behoren tot de absolute wereldtop, ze zijn binnen hun kennisdomein de meest complete ter wereld. Niet alleen de kwantiteit maar ook de inhoud van deze collecties maken van al deze bibliotheken een onmisbare bron van informatie voor zowat elke discipline van het wetenschappelijk onderzoek.
Overheidsbibliotheken op Vlaams niveau
De Vlaamse administratie is gestructureerd in dertien beleidsdomeinen. De informatie- en bibliotheekvoorziening wordt per beleidsdomein zeer uiteenlopend ingevuld. De aanwezige bibliotheken en documentatiediensten ondersteunen in de eerste plaats de werking van hun entiteit. Slechts een beperkt aantal is ook toegankelijk voor externe bezoekers.
Het Parlementair Informatiecentrum van het Vlaams Parlement is de bibliotheek en het documentatiecentrum van en voor de parlementaire gemeenschap. Inhoudelijk ligt het accent op informatie over de bevoegdheden van het Vlaams Parlement en het Vlaams maatschappelijke leven in ruime zin. Daarnaast is er een belangrijke juridische collectie aanwezig en wordt er speciaal aandacht besteed aan informatie over werking en organisatie van parlementen in binnen- en buitenland.
Het Parlementair Informatiecentrum fungeert ook als aanspreekpunt voor de burger die informatie zoekt over het parlement en zijn werking. In de praktijk komt dit vooral neer op hulp bij opzoekingen in de parlementaire documenten.
Via http://www.vlaanderen.be/overheidsbibliotheken is meer informatie te vinden over de collecties en de dienstverlening van de bibliotheken van de Vlaamse overheid.