VVBAD

Met het oog op de federale verkiezingen stelde de VVBAD een memordanum op voor de federale overheid. De vereniging is zich ervan bewust dat cultuur behoort tot de bevoegdheden van de gemeenschappen. Dit neemt niet weg dat ook de federale overheid verantwoordelijkheid draagt voor diverse aspecten van de archief- en bibliotheeksector. De VVBAD verlangt dat de federale overheid de nodige beleidsmaatregelen zou treffen die de uitvoering van de maatschappelijk relevante opdrachten van de bibliotheken, archieven en documentatiecentra mogelijk maken en garanderen.

Openbare bibliotheken, (hoge)schoolbibliotheken, universitaire en wetenschappelijke bibliotheken, documentatiecentra, openbare en privaatrechtelijke archiefdiensten dragen, elk vanuit hun specifieke opdracht, bij aan het bewaren, ontsluiten en beschikbaar stellen van een breed spectrum van informatie.
Deze instellingen en de professionals die er werken, zijn vertegenwoordigd in de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen - VVBAD vzw.
Namens haar meer dan 1200 leden en de naar schatting 3 miljoen gebruikers van archieven, bibliotheken en documentatiecentra wil de VVBAD naar aanleiding van de federale verkiezingen de politieke partijen en mandatarissen attenderen op de uitdagingen en het potentieel van deze sector.
In onze federale staatsstructuur behoort cultuur tot de bevoegdheid van de gemeenschappen. Dit neemt niet weg dat ook de federale overheid verantwoordelijkheid draagt voor diverse aspecten van de archief- en bibliotheeksector. De VVBAD verlangt dat de federale overheid de nodige beleidsmaatregelen zou treffen die de uitvoering van de maatschappelijk relevante opdrachten van de bibliotheken, archieven en documentatiecentra mogelijk maken en garanderen.

1. Toegang tot informatie
Iedereen heeft recht op informatie. Een goed uitgebouwd netwerk van bibliotheken, archieven en documentatiecentra moet daartoe bijdragen. De overheden zouden passende maatregelen moeten nemen om het recht op informatie voor alle inwoners te garanderen, in de praktijk te brengen en drempels te slopen of zo laag mogelijk te houden.

1.1. Digitale kloof
Alle onderzoeken wijzen erop dat er een nieuwe tweedeling in de maatschappij groeit tussen zij die vlot overweg kunnen met digitale informatie, en zij die dat niet kunnen. Het leveren van betaalbare pc's en internetverbindingen is een stap in de goede richting. Maar ook bibliotheken moeten nog meer ingezet en beter uitgerust worden om de kloof tussen ‘informatierijken' en ‘informatiearmen' te overbruggen, iedereen op weg te helpen in de digitale wereld en op deze manier sociale uitsluiting tegen te gaan.

1.2. E-government
De federale overheid doet grote inspanningen om haar digitale dienstverlening te verbreden. Maar bibliotheken, archieven en documentatiecentra worden veel te weinig betrokken in de pogingen om het brede publiek hiermee te bereiken. Omdat deze instellingen meestal een lage drempel hebben, ruim verspreid zijn, naast klassieke ook digitale bronnen aanbieden en expertise ter zake in huis hebben, moeten ze structureel ingeschakeld worden bij de e-governmentpolitiek.

1.3. Commerciële onafhankelijkheid
De VVBAD vraagt aan de federale overheid waarborgen voor de professionele integriteit en de commerciële onafhankelijkheid van bibliotheken, archieven en documentatiecentra, en verwerpt een politiek die cultuur en onderwijs zou overlaten aan de vrije markt.

2. Een preserverings- en conserveringsbeleid
Het culturele erfgoed uit de 19de eeuw en een groot deel van de 20ste eeuw dreigt in een snel tempo te vergaan wegens de slechte papierkwaliteit die toen gebruikt werd. Daarnaast is er vooral het probleem van de langetermijnbewaring van digitaal documentair erfgoed, onder meer omdat door snelle technologische vernieuwingen de hardware om deze informatie te lezen niet meer beschikbaar is of omdat de digitale documenten zelf onleesbaar zijn geworden. De federale overheid moet daarom, in nauw overleg met de gemeenschappen, een masterplan opstellen voor het behoud van het culturele erfgoed en daarvoor middelen voorzien.

3. Wettelijk Depot
Momenteel is de Koninklijke Bibliotheek bij wet als enige verantwoordelijk voor het Wettelijk Depot (= de verplichting om van alle publicaties een exemplaar aan de overheid te bezorgen). Deze regeling is niet meer aangepast aan de Belgische staatsstructuur. Daarom is het wenselijk dat er, in overleg met de Koninklijke Bibliotheek, ook decretale depots per gemeenschap worden ingesteld; in Vlaanderen bijvoorbeeld voor Flandrica (= publicaties verschenen in het bevoegdheidsgebied van de Vlaamse Gemeenschap en publicaties van Vlamingen verschenen in het buitenland). Een meervoudig depot, zoals dat in de meeste Europese landen - en niet alleen die met een federale staatsstructuur - bestaat, biedt een grotere (bibliografische) dekking én een verdubbelde fysieke overlevingskans van het patrimonium. Het wettelijk depot en de decretale depots moeten op alle vormen van informatie van toepassing zijn, ook op de elektronische, met inbegrip van het internet.

4. Belastingbeleid
Voor gedrukte informatie hanteert België, zoals de meeste EU-landen, een btw-tarief van 6% (kranten zelfs 0%). Voor alle andere dragers (cd's, dvd's en databanken) geldt echter een tarief van 21%. De VVBAD pleit voor een verlaagd btw-tarief voor elke cultuurdrager die op analoge of digitale wijze aan het publiek wordt aangeboden, ook muziek en speelfilm.

5. Vaste boekenprijs
De VVBAD is voorstander van een vaste boekenprijs.

6. Federale archieven

6.1. Aanpassing van de wet- en regelgeving
De Vlaamse archivarissen roepen op tot een nieuwe wet ter vervanging van de huidige Archiefwet uit 1955, die niet meer beantwoordt aan de hedendaagse noden. Daarin zouden zeker aan bod moeten komen:
- het volledige federale archiefniveau voor de drie machten;
- het volledige archiefbeheer (met name het verwerven, selecteren, vernietigen, bewaren, ontsluiten en valoriseren van archiefdocumenten, en het toezicht op en de ondersteuning van de archiefvorming);
- alle fases die archieven doorlopen, gaande van de dynamische fase (= de dossiers nog in behandeling) tot en met de statische fase (waarbij de permanent te bewaren documenten uiteindelijk terechtkomen in een archiefbewaarplaats); slechts dan zal een continuïteit in het archiefbeheer kunnen worden gerealiseerd: dit is essentieel, zeker met het oog op het digitale archief;
- de openbaarheidstermijn van 100 jaar is niet realistisch en moet ingekort worden tot 30 jaar; ook voor de privacygevoelige documenten moeten openbaarheidstermijnen worden bepaald.

Aansluitend vragen zij dat in uitvoering van het advies van de Raad van State een samenwerkingsakkoord zou worden afgesloten met de gemeenschappen en de gewesten. Alleen op die manier kan een sluitende regeling tot stand komen ter vrijwaring van het Belgische archivalische patrimonium en het administratieve en culturele belang daarvan.

Tevens vragen zij om de algemene federale wetgeving betreffende de bescherming van de persoonlijke levenssfeer ten aanzien van de verwerking van persoonsgegevens beter af te stemmen op de noden van de archiefsector.

6.2. Betere ondersteuning van het archiefwezen
De Vlaamse archivarissen vragen daarnaast dat er voldoende financiële middelen ter beschikking zouden worden gesteld om de federale overheidsarchieven in goede, geordende en toegankelijke staat te brengen. Hierbij is het van belang dat zowel in de dynamische als in de statische fase van de documenten aan een degelijk document- en archiefbeheer kan worden gedaan.

Zij vragen dat voorzien zou worden in de functies van verantwoordelijke voor het documentbeheer en van archivaris bij de federale overheid.

Zij vragen dat er onderzoek zou gebeuren naar de gevolgen van de verkoop van federale archiefbewaarplaatsen voor onder meer de goede bewaring van de archiefdocumenten.

6.3. De titel van archivaris
De Vlaamse archivarissen vragen ten slotte dat de overheid de erkenning van de titel van archivaris zou regelen.

7. Bibliotheken en documentatiediensten van federale instellingen

7.1. Koninklijke Bibliotheek van België
De Koninklijke Bibliotheek beheert een uitzonderlijk rijk en uniek cultureel en wetenschappelijk patrimonium. Deze federale wetenschappelijke instelling heeft in het verleden al te lang geworsteld met problemen die haar werking belastten. Haar opdrachten zijn nu duidelijk geformuleerd. Opdat de Koninklijke Bibliotheek haar patrimonium op een degelijke manier zou kunnen uitbreiden, bewaren en beschikbaar stellen aan de diverse maatschappelijk groepen, vragen de Vlaamse wetenschappelijke bibliothecarissen en documentalisten uitdrukkelijk dat in de komende legislatuur de noodzakelijke financiële, structurele en personeelsmiddelen vrijgemaakt zouden worden.
De bibliothecarissen en documentalisten vragen ook dat de Koninklijke Bibliotheek als de grootste erfgoedbibliotheek, niet alleen van België, maar ook van Vlaanderen, de expliciete opdracht zou krijgen om, naar het voorbeeld van soortgelijke instellingen in het buitenland en in nauw overleg met de gemeenschappen, een voortrekkersrol op te nemen inzake ontsluiting, digitalisering en conservering en in het opzetten van grote samenwerkingsprojecten, en zich te ontwikkelen tot nationaal en internationaal aanspreekpunt ter zake.

7.2. Andere federale bibliotheekinstellingen
De diverse federale overheidsbibliotheken en de bibliotheken van de federale wetenschappelijke instellingen beschikken over rijke collecties die verband houden met de behandelde disciplines en daarom vaak uniek zijn. Deze documentatie, die in eerste instantie opgebouwd wordt ten behoeve van de eigen onderzoekers en ambtenaren, staat ook ter beschikking van het publiek en kan via interbibliothecair leenverkeer verkregen worden langs de openbare bibliotheken. De Vlaamse wetenschappelijke bibliothecarissen en documentalisten vragen om de nodige middelen te voorzien opdat deze informatieschat, vaak opgebouwd sinds 1831, beter toegankelijk wordt en beschikbaar is voor elke burger. Dit kan gebeuren door voldoende gekwalificeerd personeel aan te trekken en aan te houden, en door gelden vrij te maken voor projecten die de uitbouw, het in stand houden en het verbeteren van de elektronische catalogi en van toegangsmogelijkheden tot deze catalogi tot doel hebben.
De gemeenschappelijke catalogus van de bibliotheken van de federale overheidsdiensten en van de federale wetenschappelijke instellingen moet ondersteund en beschikbaar blijven; projecten op het gebied van retrocatalogisering, waarbij de collecties van de bibliotheken zichtbaar worden op het internet, moeten worden gehandhaafd en verder ontwikkeld.

Voor meer info, zie www.vvbad.be of contacteer johan [dot] vannieuwenhuyse [at] west-vlaanderen [dot] be (johan [dot] vannieuwenhuyse [at] west-vlaanderen [dot] be)