Mijnheer de Minister,

Wij vernemen opnieuw (na het archief Manteau) via de krant van deze morgen dat een belangrijk stuk Vlaams erfgoed naar het buitenland geëxporteerd wordt, met name het Gruuthusehandschrift. Wij betreuren dit ten zeerste en vragen nogmaals met aandrang dat het ‘Topstukkendecreet' van 24 januari 2003 ook voor archieven en bewaarbibliotheken operatief zou worden, en dat dringend een regeling zou uitgewerkt worden voor de problematiek van topstukken in particulier bezit.

Reeds op 30 april 2004 bood de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen (VVBAD vzw) een proeflijst ter zake aan in opdracht van de administratie Cultuur. Tot op heden vernamen wij nog niet dat de lijst effectief in voege getreden is.

Het decreet en de lijst bieden echter geen oplossing voor het zich nu opnieuw voordoende fenomeen van verkoop van topstukken uit particulier bezit in het buitenland. Ik citeer uit het door ons voorgelegde eindrapport betreffende de proeflijst: "De VVBAD onderschrijft de kritiek dat de collecties in particulier bezit de facto de meest bedreigde zijn en dat een proeflijst van topstukken dan ook vooral hierop zou moeten focussen. Zij betreurt dan ook dat het niet haalbaar was een onderzoek naar deze stukken en collecties uit te voeren. ...Als de Vlaamse overheid een panoramisch zicht wil krijgen op de archivalische en documentaire collecties in particulier bezit, moet zij bereid zijn de nodige middelen uit te trekken voor een specifieke en langer lopende studieopdracht. Reeds opgestarte initiatieven als Archiefbank Vlaanderen, het Podiumarchief en Resonant zijn voorbeelden die een bredere navolging verdienen. Particuliere eigenaars en verzamelaars nemen momenteel tegenover het topstukkendecreet een veeleer afwachtende houding in. Om tot enig resultaat te leiden, zal met hen door veelvuldige contacten en lobbywerk een vertrouwensrelatie opgebouwd moeten worden. Dit zal sowieso de nodige tijd vergen, maar op termijn meer dan lonend blijken. ...De VVBAD raadt de Vlaamse overheid ook aan om toch een stok achter de deur te houden. Zij kan zich niet ontdoen van de indruk dat in het huidige topstukkendecreet al te zeer wordt gerekend op de medewerking van particuliere eigenaars en verzamelaars in de hoop dat belangrijke topstukken in particulier bezit op die manier de Vlaamse Gemeenschap niet zouden verlaten. ...De VVBAD vreest dat dit standpunt, hoe goedbedoeld ook, enigszins naïef is en pleit dan ook voor een spoedprocedure, die de Vlaamse overheid het recht zou geven om zeer kort op de bal te spelen wanneer een topstuk in particulier bezit, dat niet opgenomen is op de proeflijst, het grondgebied dreigt te verlaten. Het zou aldus mogelijk moeten zijn om in een tijdsspanne van enkele dagen de hele opnameprocedure te doorlopen en het bedreigde topstuk alsnog op de topstukkenlijst te plaatsen. ...Wanneer een topstuk in particulier bezit opgenomen is op de topstukkenlijst, bestaat het probleem niet meer, omdat de overheid dan een recht op aankoop kan uitoefenen, als zij de uitvoervergunning weigert."

Mogen wij met aandrang vragen dat er acties opgezet worden zodat dergelijke onverkwikkelijke zaken zich in de toekomst niet meer kunnen voordoen?

Met de meeste hoogachting,

Johan Vannieuwenhuyse
Voorzitter VVBAD vzw