In de nasleep van 9/11 vaardigde de federale overheid in de Verenigde Staten van Amerika een verregaande wetgeving uit inzake de toegang van veiligheidsdiensten tot persoonlijke informatie (USA Patriot Act, 2001 en Homeland Security Act 2002). Die nieuwe wetgeving had ook zo zijn gevolgen voor de beroepspraktijk van de Amerikaanse archivarissen die extra gevoelig werden voor de deontologische aspecten van hun job. Een reeks publicaties over de thematiek zag het daglicht. De studie van Elena Danielson, gepubliceerd door de Society of American Archivists, is voorlopig de laatste in de rij. Danielson, als archivaris verbonden aan Stanford University, geldt als een autoriteit op het betrokken terrein en publiceert al sinds 1985 over de ethical dilemmas waarmee een archivaris kan worden geconfronteerd.
De studie van Danielson blinkt uit door haar grondigheid. De auteur maakt grotendeels haar ambitie waar om het onderwerp uitputtend en in al zijn dimensies te benaderen. Na een algemeen inleidend hoofdstuk over de gedragscode van de archivaris bespreekt zij de ethische aspecten die samenhangen met de diverse onderdelen van de dagelijkse archivarissenpraktijk: verwerving, selectie, terbeschikkingstelling, raadpleging en toegankelijkheid. Zij blijft eveneens stilstaan bij een gedragscode van archivarissen inzake de bescherming van de privacy, de authenticiteit en de vervalsing van documenten, de versnippering, de vervreemding en de diefstal van archieven, het respect voor de mensenrechten en de opbouw van een collectief geheugen en van een nationale identiteit. De speci. eke deontologische facetten van de omgang van archivarissen met digitale archieven en internet komen ook aan bod.
Voor elk deelaspect van haar studie hanteert Danielson een wat aparte, welhaast socratische methode. Als uitgangspunt neemt zij een reeks ethische vragen die een archivaris zich bij een onderdeel van zijn/haar taak kan of moet stellen. Vervolgens formuleert zij een aantal algemene beginselen en illustreert ze die aan de hand van concrete voorbeelden. Daarbij wisselt ze het zeer theoretisch-principiële af met het ultra praktische. Naar eigen zeggen is het daarbij niet haar bedoeling om juridisch advies of pasklare antwoorden te verstrekken. Zijzelf heeft die immers ook niet altijd. Voor haar volstaat het als de archivaris bij zijn/ haar omgang met archief de juiste ethische vragen stelt en de ethische aspecten van zijn/ haar werk ontdekt en onderkent. Haar betrachting is om een denkkader en denksporen aan te reiken. Inhoudelijk maakt zij dat meer dan waar. Daarnaast levert zij een gebruiksvriendelijke publicatie af met een uitgebreid notenapparaat, een ruime bibliogra . e en handige indices. Het boek kan ook als naslagwerk worden geraadpleegd, vermits het bijv. overzichten geeft van wetgeving (VS) inzake toegang tot persoonlijke informatie of van diverse ethische codes die werden ontwikkeld door nationale en internationale beroepsverenigingen van archivarissen en andere informatieverstrekkers. Ook de achtergronden, het ontstaan en de ontwikkeling van die gedragscodes worden geschetst.
Danielson schiet tekort wanneer zij het thema probeert te verruimen met een mondiaal perspectief. Ondanks enkele excursies met o.m. voorbeelden uit het voormalige Oostblok of Zuid-Afrika, blijft de focus toch eenzijdig gericht op Noord-Amerika. Bepaalde passages in haar werk zijn ook te breedvoerig, te zeer uitgesponnen, wat de leesbaarheid en de duidelijkheid niet ten goede komt.
Het intense onderzoek naar en de discussie over ethische aspecten van de archivarissenpraktijk in het buitenland staan in schril contrast tot de windstilte die er - enkele uitzonderingen niet te na gesproken - ter zake heerst bij Vlaamse archivarissen. Zijn die laatste misschien veeleer pragmatici die (liever) niet blijven stilstaan bij de ethische zijden van hun professie? Nochtans bezitten de meeste handelingen van archivarissen impliciete ethische componenten en keuzes. Enige re. ectie daarover in milieus van Vlaamse archivarissen is meer dan wenselijk. De studie van Danielson kan daarbij alvast uitgangspunt en leidraad zijn.