In 2009 gaf de Association of College and Research Libraries, een sectie van de American Library Association, de opdracht aan Megan Oakleaf om een rapport op te stellen over de waarde van academische bibliotheken. Het resultaat is een omstandig document dat tot doelstelling heeft alle belangstellenden te voorzien van een duidelijk overzicht van de beschikbare literatuur, een lijst van aanbevelingen en een onderzoeksagenda.
Het rapport biedt eerst een definitie van het begrip waarde, met specifieke reflecties over de waarde van bibliotheken in het algemeen en academische bibliotheken in het bijzonder. De auteur stelt vast dat in een bibliotheekcontext vooral aandacht wordt besteed aan de financiële waarde van een bibliotheek en de impact die ze heeft op gebruikers. In de beschrijving van de gevolgde methodologie benadrukt Oakleaf dat het de bedoeling is om de waarde van bibliotheken te bepalen binnen een institutionele context. De nadruk ligt met andere woorden niet op interne bibliotheekprocessen of kwaliteitszorg maar wel op de bepaling van de waarde van een bibliotheek voor de instelling waar ze deel van uitmaakt. Daarop volgt een uitgebreide bespreking van de beschikbare literatuur, opgedeeld in vier secties.
De auteur behandelt eerst alle geraadpleegde studies over de waarde van academische bibliotheken, waarbij aandacht wordt besteed aan de verwachtingen binnen de sector van het hoger onderwijs, aan de evolutie in de rol van de academische bibliotheek en haar medewerkers, en aan de waarde van de bibliotheek voor studenten, academisch personeel en de instelling in zijn geheel. Omdat relevant onderzoek wordt verricht in aangrenzende onderzoeksdomeinen wordt in de volgende drie secties aandacht besteed aan studies over de waarde van respectievelijk schoolbibliotheken, openbare bibliotheken en gespecialiseerde bedrijfsbibliotheken. Een volgend hoofdstuk bespreekt hoe de genoemde waarde gecommuniceerd kan worden tegenover institutionele stakeholders. De nadruk ligt hierbij op het bepalen en het meedelen van de impact van bibliotheken op gebruikers. Op basis van de analyse van de beschikbare literatuur stelt de auteur bovendien een onderzoeksagenda voor die zich toespitst op de impact van academische bibliotheken op de missie van de instellingen waartoe ze behoren. Voor tien gangbare institutionele missies wordt telkens een onderzoeksvraag geformuleerd, gevolgd door een beschrijving van relevante indicatoren, de te verzamelen gegevens en de correlatie tussen de indicatoren en de bibliotheek.
De tien institutionele missies die gespecifieerd worden zijn onderverdeeld in drie categorieën: onderwijs, onderzoek en algemeen. In haar conclusie, ten slotte, benadrukt Oakleaf het belang van een positieve benadering en geeft aan dat het niet van tel is om waardevol te ‘lijken', maar wel om waardevol te ‘zijn'. Het rapport- Oakleaf wordt verrijkt door drie handige bijlages. De executive summary bevat een waslijst aanbevelingen voor academische bibliothecarissen die de waarde van hun bibliotheek willen bepalen en geeft een samenvatting van de onderzoeksagenda. Een tweede werkinstrument is de zogenaamde Academic Library Value Checklist, die een beknopt overzicht bevat van alle taken die een instelling of een individu moet volbrengen om de waarde van een academische bibliotheek te bepalen. Een laatste appendix biedt een lijst van tien studies die de basisliteratuur uitmaken bij dit onderzoek.
Het rapport wordt gekenmerkt door een exemplarische aanpak. Het bijzonder rijke overzicht van bestaande literatuur over de problematiek bevat weliswaar geen enkele niet-Engelstalige bron, maar dat is begrijpelijk wanneer men de opzet van het rapport in beschouwing neemt. Een punt van kritiek is wel dat de invloed van bibliotheken occasioneel wordt overschat. Zo lijkt het me dat de rol van de bibliotheek bij het tijdig behalen van een diploma of het bekomen van een vaste academische aanstelling eerder klein is in vergelijking met andere factoren.
Een bijkomende kritische opmerking is dat de focus van de onderzoeksagenda sterk gericht is op het bepalen van de waarde van de academische bibliotheek voor studenten. Van de tien onderzochte vraagstellingen zijn er zes uitsluitend op studenten gericht (met name: Student Enrollment, Student Retention & Graduation, Student Success, Student Achievement, Student Learning, Student Experience). Er moet dan ook over gewaakt worden dat deze - terechte - aandacht voor studenten niet leidt tot een verwaarlozing van het bepalen van de waarde voor het academisch personeel en de instelling in zijn geheel.
Het rapport-Oakleaf is ongetwijfeld een belangrijke stap voorwaarts in het onderzoek naar de waarde van academische bibliotheken. Het is een geslaagd werkstuk dat een goed overzicht biedt van de bestaande recente literatuur in het vakgebied, op een correcte wijze een aantal hiaten in het onderzoek blootlegt, en een aantal waardevolle suggesties doet voor verder onderzoek en praktische toepassingen. Doordat het rapport geschreven werd in opdracht van een Amerikaanse organisatie en alleen gebruik maakt van Engelstalige bronnen, is het echter niet het laatste woord over deze problematiek op wereldschaal.
Desalniettemin biedt het een zekere basis voor reflectie en inspireert het om een soortgelijk onderzoek in te stellen en/ of een aantal aanbevelingen toe te passen in andere landen.
beschikbaar op http://www.acrl.ala.org/value.
Met dank aan Patrick Vanouplines