Raadpleegbaar in de bibliotheek van het Algemeen Rijksarchief in Brussel en in de bibliotheek van het Universiteitsarchief van de K.U. Leuven.
Het tijdschrift is vanaf aflevering 3 van jaargang 1999 integraal en vrij raadpleegbaar via internet: http://www.archive.nrw.de/archivar/hefte
Vanaf jaargang 2008 kreeg het tijdschrift een grondige facelift die met een nieuwe titel werd bekroond. De rubrieken werden geherstructureerd en er werd voor een nieuwe lay-out gekozen. De grootste verandering is dat ieder deel meteen als een themanummer werd gepresenteerd, wat het tijdschrift zeker ten goede komt. De vroegere sterktes van het tijdschrift blijven echter nog steeds behouden, met name dat de lezer een diepgaand overzicht krijgt van het reilen en zeilen in de uitgebreide en hoogstaande Duitse archiefwereld (jaarlijks 400 à 500 pagina's artikels, korte berichten, verslagen en recensies, literatuuroverzichten en personalia), met eigen pagina's voor de twee uitgevers (Landesarchiv NRW en VdA). De restyling heeft zijn doel zeker niet gemist, het blad is er een stuk aantrekkelijker door geworden (een vroeger nummer was echt wel een klomp van 200 bladzijden wetenschap), maar er is niet toegegeven aan de kwaliteit zodat Archivar de referentie blijft binnen het Duitse archiefwezen.
De thema's die in de voorliggende jaargangen aan bod komen, sluiten nauw aan bij wat ook hier in België en in Vlaanderen leeft: digitalisering en de digitale omgeving (2008/1 en 2009/3), nieuwe tendensen in de werkprocessen van archieven en administratie (2008/3), film (2009/1), recht en archief (2008/2), de waardebepaling en selectie van archief (2009/2); de archiefgebouwen (2009/4) en de geschiedenis van archief (2008/4). Vermelden we ook nog dat de schokgolf die het instorten van het Keulse stadsarchief op 3 maart 2009 in het Duitse en internationale archiefwezen veroorzaakte, in de daarna verschenen nummers van jaargang 2009 ook zeer prominent aanwezig is.
De digitale omgeving
Het Bundesarchiv is wat digitalisering, metadata en digitale archieven betreft de toonaangevende instelling in Duitsland, getuige ook de bijdragen van Oliver Sander die halt houdt bij de digitalisering van het uitgebreide beeldarchief van het Bundesarchiv (ca. 11 miljoen afbeeldingen, foto's en affiches; Das Digitale Bildarchiv des Bundesarchiv, 2008/1; p. 20-25) en van Kathrin Schroeder en Karsten Huth over de gebruikte metadata. (Die Metadatenkonzept des „Digitalen Archivs“ des Bundesarchivs, 2009/3; p. 248-254). Nils Brübach van het "Sächsisches Staatsarchiv, Hauptstaatsarchiv Dresden" beschrijft in zijn artikel "Entwicklung von Internationalen Erschließungsstandards (2008/1; p. 6-13)" de geschiedenis en de implementatie van de internationale beschrijvingsstandaarden (ISAD(G), ISAAR, EAD en EAC) en pleit verder voor gemeenschappelijke portalen voor de ontsluiting van archieven, bibliotheken en musea. Robert Kretzschmar (Das Landesarchiv Baden-Württemberg in der Digitalen Welt, 2008/1; p. 14-19) behandelt de strategieën van het Landesarchiv Baden-Württemberg in de digitalisering van zijn bestanden. Interessant is zeker ook de weergave door Jeong Kwag over het elektronisch record management systeem in Zuid-Korea. (Seamless Flow of the Public Records. Spread of the Electronic Records Management System of Korea, 2009/3; p. 255-259). Twee bijdragen ten slotte stellen projecten voor met een belangrijke digitale component, met name de uitgave van de belangrijkste stukken in verband met het buitenlands beleid van de Bondsrepubliek voor: het artikel van Ilse Dorothee Pautsch, Die „Akten zur auswärtigen Politik der Bundesrepublik Deutschland“ (2008/1; p. 26-32) en dat van Angela Ullmann (In eigener Zuständigkeit. Der Deutsche Bundestag hat eine neue Archivordnung, 2009/3; p. 260-264) over de documentenstroom in het Duitse parlement naar aanleiding van een nieuwe archiefregelgeving voor het archief van de Bondsdag.
Nieuwe juridische en administratieve tendensen
Irmgard Mummenthey gaat na in hoeverre de ratificatie van het Unesco-verdrag van 1970 inzake onrechtmatige invoer, uitvoer en eigendomsoverdracht van cultuurgoederen door Duitsland, in 2007 leidde tot een harmoniering van de vigerende wetgeving in verband met de bescherming van de cultuurgoederen (Kulturgutschutz in Deutschland. Neuer Schwung durch die Ratifizierung des Unesco-Übereinkommens von 1970?, 2008/2; p. 116-123). Ter informatie: België ratificeerde dit verdrag in 2009 zodat deze vraag ook voor ons relevant is. In hoeverre is consultatie door een bezoeker, reproductie voor intern gebruik of externe vermenigvuldiging strijdig met het auteursrecht en in hoeverre gaan de gebruiksrechten die een openbare instantie krachtens een contract met een auteur had over op de archiefinstelling? Stephan Dusil schetst hoe het zit met het gebruik van foto's die zich in openbare archieven bevinden (Zwischen Benutzung und Nutzungssperre. Zum urheberrechtlichen Schutz von archivierten Fotografien, 2008/2; p. 124-132). Jenny Kotte verhaalt aan de hand van de praktijk van het Staatsarchiv Hamburg onder welke voorwaarden onderzoekers die archieven willen inkijken die in principe nog niet toegankelijk zijn toch toegang kunnen krijgen. Hierbij is de marge van de openbare archiefinstellingen sterk bepaald door wettelijk-administratieve voorschriften. (Das Verwaltungsverfahren bei Schutzfristverkürzungen, 2008/2); p. 133-137. Een bijdrage staat stil bij de aanbevelingen die vanuit de stads- en gemeentearchieven worden geformuleerd bij de implementatie van document management- en workflow-systemen bij gemeentelijke diensten (Christoph Popp, Harald Stockert, Michael Wettengel, Archivische Anforderungen bei der Einführung eines Dokumenten-Management-Systems bzw. eines Vorgangsbearbeitungs- Systems, 2008/2; p. 138-144). De vraag naar de efficiëntie van de overheid en dus naar het drukken van kosten leeft sterk in Duitsland en gaat dus ook de openbare archieven aan. Burkhard Nolte pleit voor een periodieke controle van de voorziene kosten, gerelateerd met de voorziene prestaties. Het instrument daartoe is een ‘Balanced scorecard’, een tabel waarin uiteindelijk het bereikte resultaat wordt gemeten. (Controlling leicht gemacht. Prozesskostenrechnung und Balanced Scorecard im Archiv, 2008/3; p. 237-247) Melanie Bücker van het Landesarchiv-NRW stelt zich naar aanleiding van de veranderde wetgeving in Duitsland over de publieke boekhouding de vraag naar de geldelijke waarde van de collectie. Het is een vraag waar publiekrechterlijke archieven ook bij ons mee geconfronteerd worden. De praktijk in Duitsland is dat sommige archieven een schatting proberen te maken op basis van marktprijzen en verzekeringswaardes en dat anderen hun collectie op één (symbolische) euro taxeren. (Archivgut als Vermögen? Zur Frage der Bewertung von Kulturgut in der Eröffnungsbilanz, 2008/3; p. 249-253)
Selectie en ontsluiting
Irmgard Christa Becker van het stadsarchief van Saarbrücken beschrijft het instrument dat door de BKK ('Bundeskonferenz der Kommunalarchive') werd uitgewerkt om op basis van categorieën uit de lokale leefwereld (bv. bevolking, politiek, cultuur, religie...) onderzoeksthema's te conceptualiseren. De bronnen die hierop betrekking hebben, krijgen verder een waardebeoordeling in hoeverre ze meer of minder informatie over dit thema geven. Het concept dat zo wordt uitgewerkt voor een gemiddelde stad en dat in dit artikel wordt uitgelegd via de categorie politiek is zeker de moeite waard omdat het de brug legt tussen de selectielijsten en inventarissen enerzijds en de onderzoeksvragen. (Arbeitshilfe zur Erstellung eines Dokumentationsprofils für Kommunalarchive. Einführung in das Konzept der BKK zur Überlieferungsbildung und Textabdruck, 2009/2; p. 122-131). Verder worden ook selectiecriteria voor archief van hogescholen en wetenschappelijke instituten (Max Plassmann, Das Dokumentationsprofil für Archive wissenschaftlicher Hochschulen, 2009/2, p. 132-137) en van politieke partijen (Angela Keller-Kühne, Was bleibt vom politischen Tagesgeschehen? Zur Überlieferungsbildung und Bewertung von Schriftgut der politischen Parteien im Archiv für Christlich-Demokratische Politik der Konrad-Adenauer-Stiftung, 2009/2; p. 138-147) behandeld. In Das Württembergische Urkundenbuch Online wordt de online-editie van de circa 6500 charters van Württemberg van de 8e tot de 13e eeuw voorgesteld (door Maria Magdalena Rückert, Sigrid Schieber en Peter Rückert, 2008/2; p. 145-151)
Conservering
Er worden steeds archiefgebouwen gebouwd, het is dus een topic dat relevant blijft. De recente voorbeelden in Duitsland die hier aan bod komen zijn: het nieuwe gebouw voor het Bundesarchiv in Berlin-Lichterfelde (ca. 125 strekkende kilometer), de verbouwing van de Saksische Staatsarchieven van Freiberg en van Dresden, de verbouwing van het Generallandesarchiv te Karlsruhe en de nieuwe gebouwen van het archief van het Landschaftverband Rheinland in Pulheim en van het stadsarchief van Essen (Sebastian Barteleit, Die Baumaßnahmen des Bundesarchivs in Berlin-Lichterfelde, 2009/4; p. 344-350; Peter Hoheisel, Bernd Scheperski, Petra Sprenger, Um- und Erweiterungsbauten für das Sächsische Staatsarchiv, 2009/4; p. 351-364; Clemens Rehm, Jürgen Treffeisen, Räume – Menschen – Funktionen. Die Planung des Erweiterungs- und Umbaus für das Generallandesarchiv Karlsruhe, 2009/4; p. 365-371; Wolfgang Franz Werner, Archivbau im Dienste der Bestandserhaltung: Der Neubau des Archivs des Landschaftsverbandes Rheinland (ALVR), 2009/4; p. 372-378; KlausWisotzky, Das neue Haus der Essener Geschichte / Stadtarchiv, 2009/4; p. 379-385).
Het eerste nummer van 2009 had de conservering van films als thema. Egbert Koppe beschrijft in het kort de immense technische en logistieke problemen die het behoud van de meer dan één miljoen films in het Bundesarchief met zich meebrengt (Bestandserhaltung im Filmarchiv des Bundesarchivs. Beschreibung technischer Aspekte, 2009/1; p. 6-15). Simone Görl behandelt dezelfde problematiek van de conservatie en het gebruik van historisch filmmateriaal aan de hand van het voorbeeld van de digitalisering en het ter beschikking stellen van een aantal reclamefilmpjes (Digitalisierung und Nutzungsmöglichkeiten historischen Filmguts, 2009/1; p. 16-25) en Reiner Ziegler bespreekt het project in Baden-Württemberg om zoveel mogelijk amateurfilmpjes te verzamelen om ze voor de toekomst te bewaren. (Die Welt im Auge des Filmamateurs. Private Filmüberlieferung in der Landesfilmsammlung Baden-Württemberg, 2009/1; p. 26-33)
Archiefgeschiedenis
Wilfried Reininghaus, hoofd van het Landesarchiv-NRW, stelt vast dat onderzoek naar de geschiedenis van het archiefwezen in Duitsland tot nu toe enkel sporadisch en fragmentair is gebeurd. Hij pleit voor een meer systematische benadering en vooral voor een wetenschappelijke discussie over wat de zwaartepunten van een dergelijk onderzoek moeten zijn. (Archivgeschichte. Umrisse einer untergründigen Subdisziplin, 2008/4; p. 352-360). Sven Uwe Devantier beschrijft de geschiedenis van het archief van de Duitse Wehrmacht tussen 1937 en 1945. In deze periode ‘valoriseerde’ de archiefdienst van het leger haar archief door een permanente tentoonstelling te organiseren die trouw de nazi-ideologie volgde (Das Heeresarchiv Potsdam. Die Bestandsaufnahme in der Abteilung Militärarchiv des Bundesarchiv, 2008/4; p. 361-369). Van zijn kant focust Stefan Lehr op de Duitse archiefcommissie die in het bezette Bohemen tijdens de tweede Wereldoorlog actief was. De taak van de commissie was in de Tsjechische archieven de stukken op te sporen en mee te nemen die van belang waren voor de gebieden in het 'Groot Duitse Rijk'. Verder probeerden de Duitsers o.a. door een centralisatie de Duitse invloed op het Tsjechische archiefwezen te verhogen. („Den deutschen Einfluss beträchtlich steigern“. Archivare und Archive im Protektorat Böhmen und Mähren (1935-1945), 2008/4; p. 370-376). De laatste bijdrage stemt triest. Het gaat over de tentoonstelling die het stadsarchief Keulen naar aanleiding van het 150-jarig bestaan van het historisch archief organiseerde en waarin ook hier de enorme rijkdom van het stadsarchief wordt benadrukt. Of hoe enthousiasme en terechte fierheid van het personeel door een verschrikkelijke ramp waar ze geen enkele verantwoordelijkheid voor hadden, plots volledig irrelevant kunnen worden (Letha Böhringer, Bettina Schmidt-Czaia, Claudia Tiggemann-Klein, Das „Schatzhaus der Bürger“ mit neuem Leben füllen. Die Ausstellung zum Kölner Stadtjubiläum und die Öffentlichkeit 2008/4; p.377-386).